Bullshido: waarom mensen zich zo graag laten misleiden

Mensen laten zich opvallend graag in de luren leggen.

Niet omdat ze naïef zijn, maar omdat het internet een ecosysteem heeft gebouwd waarin herhaling automatisch wordt gezien als waarheid. Zodra iemand besluit een ander te belasteren, staat er een compleet netwerk van elkaar citerende pagina's klaar om dat verhaal te versterken. Denk aan platforms als Wikipedia of organisaties als Kafka: ze lijken onafhankelijk, maar versterken vaak elkaars narratief. Dat veel bijdragen anoniem worden geplaatst, lijkt niemand te deren. Het systeem is zo ingebakken dat men automatisch aanneemt dat het wel klopt. "Het staat online, dus het zal wel waar zijn."

En precies daar begint de misleiding.

Hetzelfde mechanisme zie je in de vechtsportwereld. Iemand die zichzelf graag groter maakt, hoeft maar een paar bevriende websites te hebben die hem prijzen, een paar foto's met linten en medailles, en hop — het internet neemt het over. Binnen no-time wordt een zelfverzonnen titel tientallen keren gekopieerd, gespiegeld en herhaald. Voor wie niet oplet, lijkt het dan al snel legitiem. Dit fenomeen heeft een naam: Bullshido — de kunst van het verkopen van schijnbaar gezag binnen de budo-wereld.

Wie zich niet zand in de ogen laat strooien, volgt één simpele regel: ga naar de bron. Altijd.

Wil je controleren of iemand écht een dan-graad heeft in karate, dan ga je niet af op blogs, fansites of zelfgemaakte Wikipedia-pagina's. Wie werkelijk wil controleren of een titel of graad legitiem is, kijkt niet naar wat iemand over zichzelf zegt, noch naar websites die binnen zijn eigen netwerk circuleren. Je wendt je rechtstreeks tot de officiële organisatie.

In karate bestaan daarvoor officiële nationale en internationale structuren, zoals de Karate-do Bond Nederland (KBN) en de World Karate Federation (WKF). Daar worden graden, bevoegdheden, wedstrijden en erkenningen geregistreerd binnen een transparant systeem van controle en verantwoording. Wie de waarheid zoekt, begint daar — niet bij splinterorganisaties, privébonden of stichtingen die nauw verbonden zijn met de persoon die de titel draagt.

Binnen de vechtsportwereld spreekt men soms over "politieke graden" of zelfbenoemde titels: onderscheidingen die vooral betekenis hebben binnen een beperkte kring van gelijkgestemden, maar die buiten dat netwerk weinig of geen onafhankelijke erkenning genieten. Voor een buitenstaander kan dat verschil moeilijk zichtbaar zijn. Een indrukwekkende titel blijft indrukwekkend klinken, ook wanneer de onderliggende legitimiteit ontbreekt.

Dat geldt des te meer voor uitzonderlijke onderscheidingen zoals een rode band. In de traditionele budo-wereld worden dergelijke eregraden slechts in uiterst zeldzame gevallen toegekend. Normaal gesproken gaat het om personen die gedurende tientallen jaren een aantoonbare, internationale en uitzonderlijke bijdrage hebben geleverd aan de ontwikkeling van de krijgskunst. Juist omdat zulke onderscheidingen zo zeldzaam zijn, hoort er een duidelijke en onafhankelijke documentatie achter te zitten. Wanneer die ontbreekt, of uitsluitend afkomstig is uit het eigen netwerk van de betrokkene, dan is kritische nieuwsgierigheid geen cynisme maar gezond verstand.

De kernvraag is daarom nooit hoeveel websites iemand noemen, hoeveel foto's er bestaan of hoeveel mensen hem prijzen. De vraag is altijd: wie heeft de titel verleend, op basis van welke criteria, en wordt die erkenning ook gedragen door onafhankelijke en gezaghebbende organisaties binnen het vakgebied? Zodra die vragen worden gesteld, verdwijnt veel mist vanzelf.

In dat licht is het interessant om te kijken naar iemand als Loek Hollander. Hij was één van de hoogste en meest gerespecteerde Kyokushin-karateka's in Europa. Zijn naam duikt overal op waar het gaat om de geschiedenis van Kyokushin: in officiële registraties, internationale seminars, de 100-man kumite en decennia aan leiderschap binnen de organisatie van Mas Oyama.

In traditionele budo geldt dat je iemand herkent aan zijn daden, niet aan zijn claims. Een hoge graad in karate draait niet alleen om het uitvoeren van een kata of het winnen van een partij. Het gaat om discipline, respect, karakter en verantwoordelijkheid. Wanneer iemand zich niet eervol gedraagt, niet leeft volgens de waarden van de kunst die hij zegt te vertegenwoordigen, dan is de kans dat hij een officiële graad heeft ontvangen verwaarloosbaar klein. Want in echte budo wordt een titel niet gedragen — hij wordt geleefd.

Misschien zegt dit minder over intelligentie dan over gemakzucht. Mensen hebben van nature de neiging informatie te vertrouwen wanneer zij die op meerdere plaatsen tegenkomen. Het probleem is dat het internet herhaling beloont, niet waarheid. Wie kritisch wil denken, moet daarom leren onderscheid maken tussen een bron en een echo van een bron. Dat vermogen is tegenwoordig misschien wel waardevoller dan alle informatie die met één zoekopdracht beschikbaar is.

Het is een storend mechanisme, maar tegelijkertijd schuilt er iets interessants in. Uiteindelijk functioneert het als een filter. Tussen degenen die genoegen nemen met bevestiging en degenen die bereid zijn een stap verder te kijken. De eerste groep zoekt een verhaal, sensatie, iemand om te veroordelen of juist te vereren. De tweede zoekt de bron. Niet om bevestigd te krijgen wat zij al denkt, maar om vast te stellen of de werkelijkheid werkelijk overeenkomt met het beeld dat ervan wordt geschetst.

Black Belt Magazine 19 november 2013 · "Many great masters having gone to their grave without passing on all of their knowledge because they believed no follower had proven himself worthy. My own teacher, shuai chiao master Chang Dung-sheng, is said to have taken 60 percent of the Chinese martial arts to the grave when he died. It seems almost sinful." - Gene Chicoine